از روزی که مسیر فیلم‌سازی زک کرگر با یکی از مجموعه‌بازی‌های محبوبم در دنیای گیم به هم گره خورد، مشتاق و منتظر بودم تا نسخه دیجیتال تازه‌ترین فیلم این فیلم‌ساز جوان و قصه‌گو منتشر شود. می‌خواستم ببینم نتیجه تلاقی جهان تماماً سیاه و پرخشونت «رزیدنت ایول» با سینمای زک کرگر، که همواره سعی داشته روی مرز کمدی و تراژدی حرکت کند، به چه محصولی می‌انجامد.

وقتی سرانجام در هفته‌های اخیر نسخه دیجیتال فیلم در دسترس قرار گرفت و آن را تماشا کردم، تأثیری که کرگر بر جهان «رزیدنت ایول» گذاشته بود، برایم فراتر از تصور بود.

شخصیت اصلی «رزیدنت ایول» در درجه اول انسانی معمولی است؛ درست مثل ما تماشاگران. او هم مثل همه ما زندگی خودش را دارد، درگیر رابطه‌ای عاطفی است و شغل و درآمدی دارد. در عین حال، جاه‌طلبی کوچکی هم در وجودش هست؛ میل به کسب کمی درآمد بیشتر که او را به پذیرفتن کاری سخت در شبی برفی و جاده‌ای یخ‌زده ترغیب می‌کند. وقتی فاجعه رخ می‌دهد، این آدم معمولی به شخصیتی دست‌وپاچلفتی تبدیل می‌شود که مدام بدبیاری می‌آورد و هیچ چیز برایش خوب پیش نمی‌رود.

اما این دست‌وپاچلفتی بودن بیش از آنکه ویژگی‌ای تیپیکال در شخصیت او باشد، واکنشی است به فجایعی که در جهان اطرافش رخ می‌دهند؛ اتفاقاتی که او هیچ‌گونه آشنایی یا پیش‌فرض ذهنی‌ای درباره‌شان ندارد. در طول فیلم، وقتی با دیگر شخصیت‌ها هم روبه‌رو می‌شویم، می‌بینیم که آن‌ها نیز در موقعیت‌های مختلف به شکلی دست‌وپاچلفتی عمل می‌کنند. انگار در لحظه وقوع فاجعه، همه آدم‌ها، حتی آن‌هایی که در زندگی عادی کاربلد و مسلط به نظر می‌رسند، دست‌وپاچلفتی می‌شوند.

این تصویر برای ما هم چندان ناآشنا نیست. از سال گذشته تا امروز، دو جنگ را در کشورمان پشت سر گذاشته‌ایم. در دل این دو جنگ، کدام‌یک از ما گاهی حتی در ساده‌ترین کارها دست‌وپای خود را گم نکرده‌ایم؟.

کرگر از همین منظر، رویکردی متفاوت با آنچه در بازی‌های مجموعه «رزیدنت ایول» می‌بینیم، در پیش می‌گیرد. در بسیاری از بازی‌های این مجموعه، چه آن‌هایی که بر حل معما متمرکزند و چه آن‌هایی که اکشن و مقابله با زامبی‌ها در آن‌ها اهمیت بیشتری دارد، فاجعه پیش‌تر رخ داده و شخصیت اصلی در دل جهانی قرار گرفته که باید قواعدش را کشف کند.

ممکن است خود شخصیت در آغاز از آنچه رخ داده بی‌خبر باشد، اما ما به‌عنوان بازیکن عاملیت داریم: جست‌وجو می‌کنیم، تصمیم می‌گیریم، مسیر را انتخاب می‌کنیم و با تهدیدها روبه‌رو می‌شویم. بنابراین تجربه ما از جهان بازی فقط به همراهی با شخصیت محدود نیست؛ بخشی از آن را از طریق کنش خودمان شکل می‌دهیم.

تفاوت فیلم با جهان بازی‌ها در این است که آگاهی ما از فاجعه‌ای که رخ داده، تقریباً هم‌زمان با آگاهی شخصیت اصلی شکل می‌گیرد. این پسر دست‌وپاچلفتی هر جا حضور دارد، ما هم همراهش هستیم. هر آنچه را می‌بیند و می‌شنود، ما هم می‌بینیم و می‌شنویم و از دریچه مواجهه‌های پی‌درپی او با جهان اطرافش، هر آگاهی تازه‌ای که از این جهان به دست می‌آورد، به ما نیز منتقل می‌شود.

در فیلم زک کرگر، شخصیت اصلی هم مثل ما ناگهان به دل فاجعه پرتاب می‌شود. کرگر با هشیاری، سطح آگاهی ما را به اندازه آگاهی شخصیت اصلی نگه می‌دارد؛ به این ترتیب، هرچند دیگر عاملیت بازیکن برای پیش‌برد بازی را نداریم، تجربه کشف تدریجی جهان را از دریچه شخصیت حفظ می‌کنیم.

هشدار اسپویل: ادامه این یادداشت حاوی جزئیات مهمی از روند داستان و پایان فیلم است.

ویژگی دیگری که از تلاقی آخرالزمان راکون‌سیتی و سینمای کرگر شکل گرفته، حضور یک تعقیب‌کننده ثابت و تکامل تدریجی او در طول قصه است؛ موجودی که از همان نیمه نخست فیلم به دنبال شخصیت اصلی می‌افتد و تعقیب او را تا جایی ادامه می‌دهد که خود شخصیت نیز به هیولایی شبیه به تعقیب‌کننده تبدیل می‌شود.

این تعقیب‌کننده به‌تدریج شمایلی هیولایی پیدا می‌کند. تکامل او از یک انسان گرفتار ویروس آغاز می‌شود؛ انسانی که همه از او واهمه دارند و فقط در تلاش‌اند خود را از شرش خلاص کنند. سپس دو انسان مبتلا با یکدیگر ترکیب می‌شوند و این پیوندها ادامه پیدا می‌کنند تا کار به جایی برسد که با هیولایی هولناک و ناشناخته روبه‌رو باشیم؛ بی‌آنکه از ماهیت آن یا نحوه شکل‌گیری‌اش آگاهی داشته باشیم. کرگر با فیلمش دقیقاً فرآیند شکل‌گیری همین هیولا را برایمان روایت می‌کند.

شخصیت زخمی و مبتلا به ویروس، در تمام طول فیلم از میان افراد مبتلا به ویروس عبور می‌کند و بعضی از آن‌ها را هم می‌کشد؛ اما هیولایی مدام در تعقیب اوست. این هیولا هر موجودی را که سر راهش قرار می‌گیرد، به خود پیوند می‌زند و با ادامه این پیوندها، شمایل هیولایی‌اش را هر لحظه دهشتناک‌تر می‌کند.

کار زک کرگر از یک منظر شبیه کار برادران فیلیپو در «با من حرف بزن» است؛ فیلمی که در آن نیز با شخصیتی همراه می‌شویم تا جایی که او به یکی از ارواحی بدل می‌شود که با کمک دست مرموز فیلم احضار می‌شوند. از منظر دیگر، کار کرگر به «غلاف تمام‌فلزی» استنلی کوبریک شباهت دارد؛ فیلمی که فرآیند تبدیل شدن سربازان آمریکایی به ماشین‌های کشتار و خالی شدن این آدم‌ها از احساس را برایمان به تصویر می‌کشد.

هیولای هیبریدی «رزیدنت ایول» زک کرگر از این منظر یادآور تیربارچی هلیکوپتر در «غلاف تمام‌فلزی» است؛ همان سربازی که با خنده‌های بلند، ویتنامی‌ها را از بالای هلیکوپتر به رگبار می‌بندد. شخصیت اصلی فیلم کرگر هم مثل شخصیت اصلی «غلاف تمام‌فلزی» است؛ همان کسی که در پایان به تک‌تیرانداز نوجوان ویتنامی تیر خلاص می‌زند و بعد، همچون شیاطین، راهش را در میان ویرانه‌های آتش‌گرفته شهر هوئه پی می‌گیرد.

اگر بی‌آنکه فیلم را دیده باشیم، این قاب‌های پایانی را جداگانه و بیرون از بستر داستان می‌دیدیم، احتمالا با هیولاها و شیاطینی طرف بودیم که شناختی از آن‌ها نداشتیم. ترجیح می‌دادیم از دستشان فرار کنیم یا از شرشان خلاص شویم. «اما تماشای «غلاف تمام‌فلزی»، «رزیدنت ایول» یا «با من حرف بزن» می‌تواند باعث شود حتی به هیولاهایی به این اندازه ترسناک نیز همدلانه نگاه کنیم.

در «رزیدنت ایول» نیز همراهی ما با شخصیت اصلی از همان ابتدا زمینه چنین همدلی‌ای را فراهم می‌کند؛ وقتی او نیز به هیولا بدل می‌شود، با موجودی کاملاً بیگانه روبه‌رو نیستیم، چون پیش‌تر ترس و سردرگمی انسانی او را از نزدیک تجربه کرده‌ایم. شاید در پایان از خودمان بپرسیم: نکند هیولای هیبریدی هم چیزی جز مجموعه‌ای از انسان‌های گرفتار ویروس نباشد که هرکدام، درست مثل قهرمان ما، زمانی در جست‌وجوی راهی برای درمان و نجات خود بوده‌اند؟