یک پرونده حل‌نشده، کارآگاهی که به‌دلیل اتفاقات تلخ گذشته از کار فاصله گرفته و جنایتی تازه که او را وادار می‌کند دوباره به همان پرونده برگردد. این خلاصه داستان بسیاری از سریال‌های جنایی سال‌های اخیر است؛ الگویی آشنا که سریال «شب‌رو» Nocturne نیز از آن پیروی می‌کند. بااین‌حال، یک تفاوت مهم وجود دارد: قاتلی که احتمالاً پشت جنایت‌هاست، مدت‌هاست در یک مرکز روان‌پزشکی فوق‌امنیتی زندانی شده و تحت نظارت قرار دارد. پس اگر او واقعاً مسئول اتفاقات تازه است، چطور می‌تواند از پشت دیوارهای زندان همچنان قربانی بگیرد؟

«شب‌رو» محصول سال ۲۰۲۶ اپل تی‌وی، یک تریلر جنایی و روان‌شناختی ده‌قسمتی است که با بازی لیو شرایبر، استیون گراهام و زازی بیتز ساخته شده است. این مجموعه را روآن جافی و جان هلوین بر اساس دو رمان «مرد شنی» The Sandman و «لازاروس» Lazarus از مجموعه رمان‌های جنایی لارس کپلر برای تلویزیون اقتباس کرده‌اند. لارس کپلر درواقع نام مستعار زوج نویسنده سوئدی، الکساندرا و الکساندر آندوریل است. داستان رمان‌ها در اسکاندیناوی می‌گذرد، اما سازندگان سریال ماجرا را به ایالت پنسیلوانیای آمریکا منتقل کرده‌اند.

پرونده‌ای که هرگز بسته نشد

داستان با بازگشت غیرمنتظره پسری آغاز می‌شود که سه سال پیش همراه خواهرش ناپدید شده بود. پسر زنده پیدا می‌شود، اما هنوز خبری از خواهرش نیست. این اتفاق پرونده‌ای قدیمی را دوباره به جریان می‌اندازد و جونا لین، کارآگاهی بازنشسته با بازی لیو شرایبر، را به دنیایی برمی‌گرداند که تلاش کرده بود از آن فاصله بگیرد.

جونا سال‌ها پیش مسئول رسیدگی به پرونده ناپدید شدن این دو کودک بود. ناتوانی در حل پرونده، در کنار مجموعه‌ای از فقدان‌ها و اتفاقات تلخ زندگی شخصی، او را به کناره‌گیری از کار کشانده است. حالا بازگشت یکی از قربانیان، فرصتی تازه برای پیدا کردن پاسخ پرسش‌هایی فراهم می‌کند که هیچ‌وقت رهایش نکرده‌اند.

مظنون اصلی او یورک والتر، قاتل زنجیره‌ای خطرناکی با بازی استیون گراهام است که در بخش امنیتی یک بیمارستان روان‌پزشکی نگهداری می‌شود. والتر سال‌هاست امکان خروج از این مرکز را ندارد، اما نشانه‌ها از ادامه فعالیت‌های مجرمانه مرتبط با او حکایت می‌کنند. همین تناقض، پای ساگا بائر، مامور اف‌بی‌آی با بازی زازی بیتز، را نیز به ماجرا باز می‌کند. او تصمیم می‌گیرد با هویتی جعلی وارد بیمارستان شود و از نزدیک به والتر دسترسی پیدا کند.

قاتلی که برای ترساندن دیگران نیازی به آزادی ندارد

مهم‌ترین ویژگی «شب‌رو» شخصیت یورک والتر است؛ قاتلی که برخلاف بسیاری از جنایتکاران داستان‌های پلیسی، برای ایجاد وحشت نیازی به حضور فیزیکی در صحنه جرم ندارد. او در سلولی بسته و تحت نظارت زندگی می‌کند، اما توانایی‌اش در شناخت ضعف‌های روانی دیگران و سوءاستفاده از آن‌ها باعث می‌شود حتی کارکنان بیمارستان نیز از تاثیرش در امان نباشند.

بااین‌حال، این ایده چندان تازه نیست. مقایسه والتر با هانیبال لکتر، شخصیت مشهور «سکوت بره‌ها» The Silence of the Lambs، تقریباً اجتناب‌ناپذیر است. هر دو قاتلانی باهوش و خطرناک‌اند که حتی در حبس نیز می‌توانند ذهن اطرافیانشان را تحت کنترل بگیرند. در هر دو داستان نیز ماموران قانون ناچارند برای پیشبرد تحقیقات، به همان کسی نزدیک شوند که از او می‌ترسند.

تفاوت اصلی را باید در بازی استیون گراهام جست‌وجو کرد. بازیگری که پس از موفقیت سریال «نوجوانی» Adolescence بار دیگر با نقشی پیچیده و تاریک به تلویزیون بازگشته است. گراهام برای ترسناک جلوه دادن والتر به حرکات اغراق‌آمیز متکی نیست. سکوت‌های طولانی، تغییرات ناگهانی لحن و آرامش غیرعادی او در موقعیت‌های خشونت‌آمیز، شخصیتی می‌سازند که حتی در محدودترین فضای ممکن نیز تهدیدآمیز به نظر می‌رسد.

همین ویژگی در نقدهای بین‌المللی سریال نیز مورد توجه قرار گرفته است. لوسی منگان در روزنامه گاردین، بازی گراهام را یکی از مهم‌ترین دلایل جذابیت «شب‌رو» می‌داند و معتقد است حضور او می‌تواند حتی ضعف‌های داستان را برای مدتی از ذهن مخاطب دور کند.

کلیشه‌های آشنا در لباسی تازه

مشکل اصلی «شب‌رو» این است که خارج از شخصیت والتر، چیز چندان تازه‌ای برای ارائه ندارد. کارآگاه خسته‌ای که با گذشته دردناکش درگیر است، پرونده‌ای که هیچ‌کس جز او قادر به حل کردنش نیست، ماموری جوان که برای کشف حقیقت خودش را در معرض خطر قرار می‌دهد و مجموعه‌ای از سرنخ‌ها که به‌تدریج تصویری بزرگ‌تر را آشکار می‌کنند؛ همه این عناصر را بارها در سریال‌های جنایی دیگر دیده‌ایم.

حتی گذشته تلخ شخصیت‌ها نیز گاهی بیش از آنکه به شناخت بهتر آن‌ها کمک کند، به ابزاری برای تاریک‌تر کردن فضای داستان تبدیل می‌شود. تقریباً هر شخصیت مهم، زخمی قدیمی با خود حمل می‌کند و سریال تلاش می‌کند از کنار هم قرار دادن این زخم‌ها، به داستان عمق عاطفی بدهد.

این مسئله در نقدهای جهانی نیز بازتاب داشته است. جک سیل در رادیو تایمز، با وجود تحسین بازی گراهام، معتقد است تعدد خطوط داستانی، گذشته‌های تراژیک و موقعیت‌های غیرمنطقی، روایت را بیش از اندازه شلوغ کرده‌اند. در مقابل، برایان تالریکو در وب‌سایت راجر ایبرت، ریتم مناسب، دیالوگ‌ها و گروه بازیگران را از نقاط قوت سریال می‌داند؛ ویژگی‌هایی که به عقیده او کمک می‌کنند «شب‌رو» از زیر سایه آثار مشابه بیرون بیاید.

واقعیت این است که «شب‌رو» در خلق موقعیت‌های پرتعلیق موفق‌تر از ساختن جهانی تازه عمل می‌کند. سریال می‌داند چگونه اطلاعات را قطره‌چکانی در اختیار مخاطب بگذارد، چگونه با یک سرنخ تازه مسیر تحقیقات را تغییر دهد و چطور در پایان هر قسمت، پرسشی بی‌پاسخ باقی بگذارد. اما این مهارت‌ها لزوماً به معنای نوآوری در روایت نیستند.

تاریکی‌ای که از اسکاندیناوی به آمریکا رسیده است

یکی دیگر از ویژگی‌های قابل‌توجه «شب‌رو»، فضاسازی آن است. رمان‌های اصلی در سنت داستان‌های جنایی اسکاندیناوی نوشته شده‌اند؛ آثاری که معمولاً با فضایی سرد، شخصیت‌هایی منزوی و جنایت‌هایی پیوندخورده با تاریکی‌های جامعه شناخته می‌شوند.

سازندگان سریال تلاش کرده‌اند این حال‌وهوا را در جغرافیای تازه حفظ کنند. جنگل‌های پنسیلوانیا، جاده‌های خلوت، خانه‌های دورافتاده و فضای سرد بیمارستان روان‌پزشکی، همگی به ساختن جهانی تهدیدآمیز کمک می‌کنند.

تضاد میان فضای باز و گسترده طبیعت با سلول کوچک والتر نیز یکی از ایده‌های بصری مهم مجموعه است. قاتلی که تقریباً هیچ آزادی فیزیکی ندارد، همچنان می‌تواند بر اتفاقات بیرون تأثیر بگذارد؛ درحالی‌که شخصیت‌های ظاهراً آزاد داستان، درگیر ترس‌ها و خاطراتی هستند که رهایشان نمی‌کنند.

رابرت لوید در لس‌آنجلس تایمز، در کنار تحسین گروه بازیگران، به اهمیت لوکیشن‌های واقعی پنسیلوانیا در باورپذیر شدن فضای سریال اشاره می‌کند. بااین‌حال، او نیز برخی اتفاقات، به‌ویژه در بیمارستان روان‌پزشکی، را دور از باور می‌داند.

آیا «شب‌رو» ارزش تماشا دارد؟

«شب‌رو» بیش از آنکه بخواهد قواعد ژانر جنایی را تغییر دهد، تلاش می‌کند از همان قواعد آشنا به بهترین شکل استفاده کند. نتیجه، سریالی است که ممکن است از نظر داستانی غافلگیرکننده نباشد، اما همچنان می‌تواند با بازی‌های خوب، فضاسازی حساب‌شده و معمای مرکزی‌اش مخاطب را همراه نگه دارد.

در میان تمام شخصیت‌ها، این یورک والتر است که بیش از دیگران در ذهن می‌ماند. حضور استیون گراهام به داستانی نسبتاً تکراری وزن می‌دهد و هر بار که دوربین به فضای بسته سلول او برمی‌گردد، تنش تازه‌ای شکل می‌گیرد.

بااین‌حال، برای مخاطبی که سریال‌های جنایی متعددی دیده، «شب‌رو» احتمالاً بیش از اندازه آشنا خواهد بود. کارآگاه آسیب‌دیده، پرونده قدیمی، قربانی گمشده و قاتل نابغه، ترکیبی هستند که دیگر به‌تنهایی برای ساختن اثری متفاوت کافی نیستند.

شاید مهم‌ترین امتیاز «شب‌رو» همین باشد که می‌تواند از دل داستانی آشنا، موقعیتی همچنان جذاب خلق کند: قاتلی که پشت میله‌ها زندانی است، اما هنوز خطرناک‌ترین آدم داستان به شمار می‌رود.

«شب‌رو» Nocturne را هم‌اکنون می‌توانید در نماوا تماشا کنید.