از آمدن فیلم فرمان‌آرا تا رونمایی از «خانه خدا»
جشنواره جهانی فجر با گذشت پنج روز در نیمه دوم برگزاری به سر می‌برد. روز پنجم جشنواره جهانی، روز خداحافظی دارالفنونی‌ها، روز نمایش مهم‌ترین فیلم ایرانی جشنواره یعنی «دلم می‌خواد» آخرین ساخته بهمن فرمان‌آرا و همچنین روز نمایش فیلم‌های بزرگانی همچون کن لوچ، آندری وایدا، ترنس مالیک و آگنیژکا هالند بود.
اما یکی از اتفاقات روز پنجم نمایش نسخه مرمت‌شده فیلم مستند «خانه خدا» بود. پیش از این دو فیلم ایرانی مرمت‌شده دیگر یعنی «یک اتفاق ساده» (سهراب شهیدثالث) و «ناخدا خورشید» (ناصر تقوایی) در سینما فلسطین رونمایی شده بودند اما این بار برای مستند «خانه خدا» مستندی که مشهور است به پرفروش ترین مستند تاریخ سینمای ایران، پردیس چارسو برای رونمایی درنظر گرفته شده بود و پیش از نمایش فیلم فریدون جیرانی که علاقمند و پیگیر تاریخ سینمای ایران است روی صحنه آمد تا «خانه خدا» را به بینندگان معرفی کند. فیلم مستندی که جلال مقدم و ابوالقاسم رضایی درباره حج در دهه چهل ساخته است.
درباره اینکه کارگردان و نویسنده گفتار متن «خانه خدا» بالاخره چه کسی است اختلاف زیادی وجود دارد. ابوالقاسم رضایی با چهار فیلمبردار در سال 1345 به مکه رفت و در گرمای 50 درجه این مستند فیلمبرداری شد. وقتی فیلم در سینماهای آن روز تهران روی پرده رفت بسیاری از خانواده‌های مذهبی برای اولین بار پای‌شان را در سالن معمولا گناه‌آلود سینما گذاشتند. فیلم نزدیک بود جان سازنده‌اش را هم بگیرد.
در حیاط استودیو جوانی مذهبی به ابوالقاسم رضایی حمله کرد و او را با چاقو زد اما شانس رضایی و شاید گناهش کمتر از احمد کسروی بود که با چاقو به دست فداییان اسلام کشته شد. رضایی زنده ماند.
اما توضیحاتی که جیرانی پیش از نمایش فیلم برای بینندگان داد بسیار کامل بود. جیرانی گفت: «اجازه ساخت فیلم را جلال مقدم کسب کرده و سازنده اصلی فیلم ابوالقاسم رضایی، پسر میرزا ابراهیم خان صحاف باشی، است که بیشتر علاقمندان به سینما او را می شناسند. محمد تهامی نژاد معتقد است سرمایه گذار فیلم «خانه خدا» یک تاجر هندی به اسم «دیپ چند هندوجا» است، که در ایران به تجارت آهن مشغول بوده و وارد کننده فیلم «سنگام» به ایران نیز بوده است. اما به گمان من، این تاجر هندی پس از نمایش فیلم و برای نمایش‌های خارج از کشورِ آن، سرمایه گذاری کرده است.»
جیرانی که عاشق تاریخ سینمای ایران است درباره دعواهای «چه کسی خانه خدا را ساخت؟» نیز توضیحات و نظراتی داشت: « ابوالقاسم رضایی در سال ۱۳۴۵ با ۴ فیلمبردار به عربستان می‌رود؛ این ۴ نفر عبارتند از احمد شیرازی، نعمت حقیقی، محمود ایثاری و عباس دستمال چی. جلال مقدم به عنوان کارگردان به مکه می رود، اما در تیتراژ فیلم به عنوان مشاور معرفی شده است. در تیتراژ فیلم اسمی از نویسنده گفتار و تدوینگر برده نشده است. اما گفته شده تنظیم گفتار متن بر عهده محمود سعادت است و صدای او و اسدالله پیمان روی فیلم وجود دارد.» جیرانی اما اضافه کرد که بعدها گفته شد نویسنده گفتار متن ابراهیم گلستان مشهور بوده است: «چند سال پیش که فیلم را در خانه سینما نمایش دادند، زنده یاد نعمت حقیقی نامه ای ارائه داد که در آن آمده بود گفتار متن توسط ابراهیم گلستان نوشته شده است. ابراهیم گلستان بر مونتاژ فیلم نیز نظارت داشته و طبق نامه مذکور، ابولقاسم رضایی سازنده اصلی کار است. نکته مهم فیلم این است که موسیقی ندارد.»
«خانه خدا» در ۳۰ آذر ۱۳۴۵ در سرما و یخبندان آن سال‌ و همزمان با شروع ماه رمضان، در ۱۱ سینما اکران می شود. «خانه خدا» در ۲ هفته اول در ۱۱ سینما، در هفته سوم در ۹ سینما و بعد از آن در هفته چهارم در ۳ سالن سینما به اکران خود ادامه داده و به این ترتیب به پرفروش ترین فیلم مستند تاریخ سینما تبدیل می شود.
یکی دیگر از اتفاقات مهم روز پنجم اولین نمایش فیلم «دلم می‌خواد» بهمن فرمان‌آرا بود که جشنواره جهانی فجر را برای نخستین نمایش انتخاب کرده بود. فیلمی که قبلا نام «دلم می‌خواد برقصم» را داشت و به علت عمل غیرشرعی رقصیدن حتی در نام یک فیلم، دچار ممیزی در اسم شد.
نمایش فیلم در سالن کوچک شماره دو پردیس چارسو با ازدحام زیادی همراه شد و عمده جمعیت بیرون در ماندند. در معرفی ابتدای فیلم دو ستاره این فیلم محمدرضا گلزار و مهناز افشار غایب بودند. اولی به خاطر حضور در صحنه فیلمبرداری و دومی به خاطر مریضی در بیمارستان. اما مریم بوبانی بازیگر و داوود امیری فیلمبردار آن حاضر بودند و البته بهمن‌ فرمان‌آرا هم با آن هیبت خاص این سال‌هایش و کلاه متمایز سفیدی که بر سر دارد. فرمان‌آرا بدون شک محبوب‌ترین چهره برای عکاس‌های خبری است. هرجا که حضور داشته باشد عکاس‌ها دورش جمع می‌شوند. فرمان‌آرا در این جلسه در سخنانی خیلی کوتاه گفت: « سلام به همگی! بی‌نهایت خوشحالم که بالاخره این فیلم نمایش داده می‌شود. سه سال از عمر این فیلم می‌گذرد و چندین عید فطر قرار بود اکران شود اما نشد.»
کارگاه تحلیل فیلم‌نامه هم با شرکت کلر دوبین فیلمنامه نویس و تدوینگر استرالیایی برگزار شد که به تحلیل فیلم‌نامه «درباره الی» فرهادی اختصاص پیدا کرده بود. دوبین با اشاره به این مطلب که در این کارگاه درباره فیلمنامه نویسی «قصه گو» صحبت می کند نه فیلمنامه نویسی «تفکر برانگیز»، گفت: فیلم «درباره الی» از نقشه ای با قدمت در فیلمنامه نویسی استفاده می کند که در آن، یک غریبه (که می تواند یک شخصیت و یا یک بمب و یا هر چیز دیگری باشد) وارد یک شهر یا جمعیت می شود و نظم موجود را بهم می زند؛ دقیقا اتفاقی که با ورود «الی» به جمع دوستان افتاد.
جشنواره جهانی فجر در روز پنجم شاهد رونمایی یک کتاب هم بود. کتاب ضدغربی «غربی‌زدایی از مطالعات فیلم» توسط گروهی از مترجمان و به کوشش سیدعماد حسینی منتشر شده است؛ سید محمد آوینی، مجید اخگر، شهاب اسفندیاری، فرزام امین صالحی، سید عماد حسینی، رحیم قاسمیان و احسان لطفی مترجمان این مجموعه هستند.
رونمایی با حضور دکتر رضا داوری اردکانی رییس فرهنگستان علوم، دکتر انیس دویکتور استاد و پژوهشگر از دانشگاه پاریس و دکتر نسیم پاک‌شیراز از دانشگاه ادینبرو، در پردیس سینمایی چارسو برگزار شد. دکتر داوری اردکانی عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در این جلسه از کیارستمه هم به عنوان کسی که به دنبال خروج از گفتمان غرب‌محوری بود تجلیل کرد. انگار با این سخنرانی رسما دوران سیاه‌نما و ضدملی نامیدن سینمای کیارستمی تمام شد و برخی از مهم‌ترین منتقدانش هم کار او را حالا تایید می‌کنند. مرگ چیز عجیبی است!

به این مطلب امتیاز دهید
این پست را به اشتراک بگذارید